از سال 1999 میلادی، 188 كشور جهان روز 21 فوریه )سوم اسفندماه( را به عنوان روز جهانی زبان مادری شناخته اند. روز جهانی زبان مادری با پیشنهاد و پی گیریهای دولت و مسئولین كشور بنگلادش و توسط اعضای سازمان آموزشی ؛علمی و فرهنگی ملل متحد )یونسكو( به تصویب رسیده است. در این روز دولت و مردم اكثر كشورهای جهان برای تكریم و بزرگداشت زبان مادری خویش مراسم خاصی برگزار می كنند. این روز جهانی در واقع از همان زمانی رقم خورد كه تعدادی از دانشجویان دانشگاههای بنگلادش در اعتراض به تحیمل زبان اردو به عنوانزبان رسمی و دیوانی بنگلادش )پاكستان شرقی آن زمان( و با هدف به رسمیت شناساندن زبان مادری خود یعنی »بنگلا«،در خلال تظاهراتی در محوطه ی دانشگاه داكا به شهادت رسیدند و اساس استقلال وطن خویش را بر پایه تكریم زبان مادری خویش قرار دادند.و در واقع شعار و پایه انقلاب مردم بنگلادش برای كسب استقلال را حمایت و دفاع از زبان مادری شكل داد. از این روست كه نقش »زبان« در استقلال این كشور جایگاهی برجسته و ممتاز داشته است. مردم بنگلادش برای حفظ زبان مادری خویش در 21 فوریه سال 1952)دوم اسفند ماه 1332( شهدایی را تقدیم كرده اند. آنان در برابر حكومت مركزی پاكستان غربی كه بر پاكستان شرقی )بنگلادش فعلی( تسلط داشته و زبان اردو را بر مردمان این منطقه تحمیل كرده بود، ایستادگی كردند و باعث شدند تا زبان »بنگلا« به عنوان زبان مادری آنان همچنان زنده بماند. امارت »شهیدمنار« یادمان این رخداد ویژه و ماندگار است. این یادمان كه از بناهای ملی و مورد احترام مردم بنگلادش می باشد در نزدیكی دانشگاه داكا ؛در مركز این شهر بنا شده است،كه همه ساله از آخرین ساعات روز 20 فوریه شاهد حضور انبوه مردم است. مقامات، مسئولان، دانشگاهیان، و بزرگان حزبی و غیر حزبی نیز از ساعات اولیه روز 21 فوریه )نیمه شب( در محل مزبور حضور می یابند. ابتدا رئیس جمهور و رئیس دولت و به دنبال آن رهبران احزاب، اعضای هیات دولت، رئیس و نمایندگان مجلس، سفرای كشورهای خارجی، و گروه ها و دستجات مردم بر سر یادمان شهید منار حضوریافته و آن را گلباران می كنند. این برنامه چنان با استقبال مردمی و دولتی مواجه می شود كه حدود 12 ساعت )از 12 نیمه شب تا حدود ساعت 12 ظهر روز 21 فوریه( ادامه می یابد و مردم گروه گروه با پاهای برهنه )به نشان احترام( و در صفوف چند كیلومتری به سوی این یادمان حركت كرده و به نثار گل می پردازند. در سال 1952 در چنین روزی دانشجویان دانشگاه داكا به خیابان ها ریخته و در اعتراض به حاكمان پاكستانی تقاضای استقلال زبان بنگلا و اعلام آن به عنوان زبان رسمی كشور را نمودند. دانشجویان، زبان اردو را كه پاكستان مركزی قصد داشت آن را در بنگلادش رایج كند، تحمیلی دانسته و خواستار مقابله با این اقدام شدند. دانشجویان زیادی در آن روز با آتش سلاح های گرم پلیس به خاك و خون كشیده شده و شهید شدند. ولی به هرحال این اقدام دانشجویان باعث شد تا زبان بنگلا در سال 1956مجددا به رسمیت شناخته شود. در واقع ادامه این شهامت و ایستادگی پس از 9 ماه جنگ آزادی بخش در سال 1971 منتج به استقلال بنگلادش از اسلام آباد شد. مراسم روز ملی زبان پس از استقلال )1971( در 21 فوریه هر سال در بنگلادش با شكوه خاص برگزار می گشت تا این كه در 17 نوامبر 1998 سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد »یونسكو« پیشنهاد كشور بنگلادش برای اعلام 21 فوریه به عنوان »روز بین المللی زبان مادری«راپذیرفت و 188 كشور عضو یونسكو به آن رای داده و آن را تایید كردند. 21 فوریه در كشور بنگلادش تعطیل عمومی بوده و پرچم ملی در مراكز دولتی، موسسات آموزشی، محل های تجاری و ساختمان های خصوصی به صورت نیمه افراشته در می آید. به همین مناسبت هم اكنون سمینارها، نشست ها، سمپوزیم ها و برنامه های گوناگونی توسط سازمان های دولتی و غیر دولتی و احزاب به صورت مستقل در سرتاسر جهان برگزار می گردد.اكثر كشورهای جهان روز 21 فوریه را در تقویم رسمی خویش به عنوان روز زبان مادری درج نموده اند. یكی از هویت های عمیق و اصیل هر انسان هویت زبانی اوست و اولین ارتباط زبانی انسانها زبان مادری آنان می باشد.از ابتدائی ترین حقوق هر انسان این است كه به زبان خودش صحبت كند ؛بنویسد و بخواند . بقول هایدگر فیلسوف آلمانی ؛زبان مادری قلب واحساس و الهام است.بنابراین كسانی كه با زبان مادری درمی افتند در واقع با عمیق ترین جنبه هویت آنان مبارزه می كنند و پیروز نخواهند شد. در ایران از دوره مشروطه تا كنون زبان فارسی ذبان رسمی كشور است و بعد از وقوع انقلاب اسلامی در قانون اساسی حق آموزش زبان مادری اقوام ساكن در كشور به رسمیت شناخته شده است ولی عملی نگردیده است. در اصل 15 قانون اساسی آمده است )استفاده از زبانهای محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس در كنار زبان فارسی آزاد است.( كه نه تنها اقدامات قابل توجهی برای تحقق این مهم تا كنون صورت نگرفته است بلكه از نگاه حاكمیت شوونیست فارس سایر زبانها و فرهنگهای رایج در محدوده ایران فعلی گویش و خرده فرهنگ می باشند!شاید علت اصلی ترس حاكمیت از این امر تداوم استعمار فرهنگی و چپاول اقتصادی مناطق غیرمركزی در راستای منافع كثیفش باشد. در سطح جهان برخی از فعالان اجتماعی را نظر بر آن است كه به رسمیت شناختن حقوق اقلیت های دینی در معاهدات و كنوانسیون های جهانی میتواند انگیزه ای برای به رسمیت شناختن و ایجاد تسهیلات برای آموزش و ماندگاری زبان مادری باشد.در حقیقت این گروهها بر این عقیده اند كه بدون تامین آموزش امكان بقای زبان مادری در دراز مدت میسور نیست.سوم اسفند روز جهانی زبان های مادری است ؛ روزی نمادین كه هدف آن جلب توجه جهانیان به این نكته مهم است كه هر كس در هر كجای جهان حق دارد به زبان مادری خود سخن بگوید و آن را پاس بدارد و از گزند فراموشی محافظتش كند . زبان شناسان معتقدند كه تا آخر قرن 21 میلادی 90 درصد زبانهای رایج جهان كه با آنان تكلم می شود در معرض نابودی قرار خواهند گرفت . البته نقش دولت ها و جریانات سیاسی بین المللی در ترویج زبانهای مادری و قومی بسیار سرنوشت ساز است . برای مثال زبان در حال احتضار عبری فقط با قدرت مالی رژیم اشغالگر قدس و حمایت سیاسی بین المللی زنده شده و هم اكنون خیلی از یهودی ها و مراكز تحقیقاتی و پژوهشی در حال آموزش و فراگیری آن هستند. به امید روزیكه فرزندانمان بتوانند در مدارسی به زبان مادریشان تحصیل كنند. یاشاسین آنا دیلیمیز

یکشنبه 7 اردیبهشت 1393
بؤلوملر : آنا دیلی,